Vatrootporni čelik · Feritni
Vatrootporni čelici CrAlSi
Feritni vatrootporni čelici legirani hromom, aluminijumom i silicijumom – za delove peći i ložišta do 1150 °C. Sastav, svojstva i primena čelika 1.4713, 1.4724, 1.4742 i 1.4762.
| Standard | 1.4713 | 1.4724 | 1.4742 | 1.4762 |
|---|---|---|---|---|
| EN | X10CrAlSi7 | X10CrAlSi13 | X10CrAlSi18 | X10CrAlSi25 |
| AISI | – | – | – | (446) |
| UNS | – | – | – | (S44600) |
| JUS | Č.4974 | Č.4972 | Č.4973 | Č.4970 |
| SS | – | – | – | (2320) |
Prema tabeli kvaliteta M.G.M. Inženjeringa · sve oznake u uporednoj tabeli čelika
Šta su čelici CrAlSi
Čelici X10CrAlSi7, X10CrAlSi13, X10CrAlSi18 i X10CrAlSi25 (1.4713, 1.4724, 1.4742 i 1.4762) su feritni vatrootporni čelici po EN 10095. Hrom, aluminijum i silicijum na visokoj temperaturi stvaraju gust, prijanjajući oksidni sloj koji štiti čelik od daljeg oksidisanja.
Što je viši hrom, to je viša granica oksidacije – od oko 800 °C za 1.4713 do oko 1150 °C za 1.4762. Zbog odsustva nikla otporni su u gasovima sa sumporom, u kojima legure bogate niklom brže propadaju.
Izbor kvaliteta
Kvalitet se bira prema najvišoj radnoj temperaturi: 1.4713 do ~800 °C, 1.4724 do ~850 °C, 1.4742 do ~1000 °C i 1.4762 do ~1150 °C.
Feritni vatrootporni čelici imaju malu čvrstoću na visokim temperaturama, pa su pogodni za delove koji nisu jače mehanički opterećeni.
Oznake i razlike
| W.Nr. | EN | AISI | JUS | Karakteristika |
|---|---|---|---|---|
| 1.4713 | X10CrAlSi7 | – | Č.4974 | ≈ 7 % Cr – granica oksidacije oko 800 °C |
| 1.4724 | X10CrAlSi13 | – | Č.4972 | ≈ 13 % Cr – oko 850 °C |
| 1.4742 | X10CrAlSi18 | – | Č.4973 | ≈ 18 % Cr – oko 1000 °C |
| 1.4762 | X10CrAlSi25 | (446) | Č.4970 | ≈ 25 % Cr – oko 1150 °C |
Hemijski sastav
Granične vrednosti u masenim procentima, ostatak je gvožđe.
| Element | 1.4713EN 10095 | 1.4724EN 10095 | 1.4742EN 10095 | 1.4762EN 10095 |
|---|---|---|---|---|
| Ugljenik C | ≤ 0,12 | ≤ 0,12 | ≤ 0,12 | ≤ 0,12 |
| Hrom Cr | 6,0 – 8,0 | 12,0 – 14,0 | 17,0 – 19,0 | 23,0 – 26,0 |
| Mangan Mn | ≤ 1,00 | ≤ 1,00 | ≤ 1,00 | ≤ 1,00 |
| Silicijum Si | 0,50 – 1,00 | 0,70 – 1,40 | 0,70 – 1,40 | 0,70 – 1,40 |
| Fosfor P | ≤ 0,040 | ≤ 0,040 | ≤ 0,040 | ≤ 0,040 |
| Sumpor S | ≤ 0,015 | ≤ 0,015 | ≤ 0,015 | ≤ 0,015 |
| Aluminijum Al | 0,50 – 1,00 | 0,70 – 1,20 | 0,70 – 1,20 | 1,20 – 1,70 |
Vrednosti prema EN 10095.
Mehanička svojstva
Vrednosti na sobnoj temperaturi prema EN 10095. Na radnim temperaturama čvrstoća je višestruko niža – za proračun nosećih delova koristite vrednosti čvrstoće pri puzanju iz standarda.
| Stanje / proizvod | Rp0,2 minMPa | RmMPa | A min% |
|---|---|---|---|
| 1.4724 · žareno, EN 10095 (tvrdoća ≤ 192 HB) | 250 | 450 – 650 | 15 |
| 1.4742 · žareno, EN 10095 (tvrdoća ≤ 212 HB) | 270 | 500 – 700 | 15 |
| 1.4762 · žareno, EN 10095 (tvrdoća ≤ 223 HB) | 280 | 520 – 720 | 15 |
Rp0,2 – napon tečenja, Rm – zatezna čvrstoća, A – izduženje. Za 1.4713 ne navodimo vrednosti jer ih nismo potvrdili u dva izvora.
Fizička svojstva
Tipične vrednosti. Električna otpornost raste sa sadržajem hroma i aluminijuma.
Za proračun težine lima možete koristiti kalkulator težine.
| Svojstvo | 1.4713 | 1.4724 | 1.4742 | 1.4762 |
|---|---|---|---|---|
| Gustina | 7,7 kg/dm³ | 7,7 kg/dm³ | 7,7 kg/dm³ | 7,7 kg/dm³ |
| Specifična toplota, 20 °C | 450 J/(kg·K) | 500 J/(kg·K) | 500 J/(kg·K) | 500 J/(kg·K) |
| Električna otpornost, 20 °C | 0,70 Ω·mm²/m | 0,75 Ω·mm²/m | 0,93 Ω·mm²/m | 1,10 Ω·mm²/m |
| Magnetičnost | magnetičan | magnetičan | magnetičan | magnetičan |
Otpornost na oksidaciju i visoke temperature
Granica oksidacije je približna temperatura do koje čelik na vazduhu stvara zaštitni oksidni sloj bez jačeg ljuštenja. Stvarna radna temperatura zavisi od atmosfere, opterećenja i promena temperature.
Prednosti
- Oksidaciju na vazduhu – do 800–1150 °C, zavisno od kvaliteta.
- Gasove sa sumporom – bolje od austenitnih vatrootpornih čelika bogatih niklom.
- Nižu cenu – bez nikla.
- Manje toplotno širenje od austenitnih čelika.
Na šta treba paziti
- Mala čvrstoća na visokim temperaturama – nisu za jače opterećene delove.
- Krtost na sobnoj temperaturi – posle dužeg rada na oko 400–500 °C, a kod visokohromnih kvaliteta i zbog sigma faze.
- Rast zrna na visokim temperaturama i pri zavarivanju smanjuje žilavost.
- Atmosfere sa azotom – aluminijum se vezuje u nitride.
Zavarivanje, oblikovanje i obrada
Feritni vatrootporni čelici traže pažnju pri oblikovanju i zavarivanju.
Ograničena zavarljivost
Vari se uz mali unos toplote; zona šava je krta zbog rasta zrna. Koriste se odgovarajući feritni ili austenitni vatrootporni dodatni materijali, prema radnoj temperaturi.
Uz blago zagrevanje
Feritni čelik je na sobnoj temperaturi manje žilav, pa se deblji limovi lakše savijaju blago zagrejani.
Laka obrada
Feritna struktura se lakše obrađuje od austenitne.
Manja opterećenja
Delove projektovati za male napone i dozvoliti slobodno toplotno širenje.
Primena
Za delove peći, ložišta i opreme za termičku obradu koji nisu jače opterećeni.
Delovi peći
Obloge, limovi, nosači i zaštitne cevi.
Gorionici i rešetke
Delovi gorionika, rešetke i deflektori.
Kutije za žarenje
Kutije i posude za žarenje i cementaciju.
Gasovi sa sumporom
Delovi u dimnim gasovima koji sadrže sumpor.
Kada izabrati drugi kvalitet
Nabavka kvaliteta CrAlSi
Vatrootporni čelici CrAlSi nisu deo našeg standardnog lagera. Pošaljite upit sa kvalitetom, oblikom, dimenzijama i količinom – proverićemo mogućnost nabavke i rok isporuke.
Šta da pošaljete
- Oblik: lim, šipka, cev, otkovak
- Dimenzije i količina
- Standard i stanje isporuke
Atest materijala
Za specijalne kvalitete preporučujemo da u upitu navedete zahtevani atest – najčešće 3.1 prema EN 10204, sa stvarnim hemijskim sastavom i mehaničkim svojstvima šarže.
Česta pitanja o čelicima CrAlSi
Do koje temperature su otporni čelici CrAlSi?
Koja je razlika između feritnih i austenitnih vatrootpornih čelika?
Koje su JUS oznake za čelike CrAlSi?
Izvori podataka
- EN 10095 – vatrootporni čelici i legure nikla (hemijski sastav i mehanička svojstva)
- ISER Merkblatt 987, Schenk i Cromostal – granice oksidacije vatrootpornih čelika (navodimo samo vrednosti koje se slažu u najmanje dva izvora)
- Outokumpu – Steel grades, properties and global standards (tipična fizička svojstva)
- Tabela kvaliteta nerđajućih čelika – M.G.M. Inženjering (uporedna tabela čelika)
Podaci su informativni. Za projektovanje važe važeći standard i atest 3.1 (EN 10204) isporučenog materijala.
Treba vam vatrootporni čelik?
Pošaljite kvalitet, oblik, dimenzije i radnu temperaturu – proverićemo mogućnost nabavke i poslati ponudu.
Vatrootporni čelici – ostali kvaliteti